ณ ศาลาอุดมธรรมสภา วัดสารอดเป็นเวลาบ่ายโมงตรงของวันเสาร์ 22 พฤศจิกายน ญาติโยมราว 30 ชีวิต และคณะพระสงฆ์ประมาณ 10 กว่ารูป นั่งอยู่ร่วมกัน หมุดหมายของการรวมกันคือ

เพื่อเรียนรู้ทักษะการฟังจากกิจกรรม “เงี่ยโสต สดับเสียงทุกลมหายใจ ( Listen to the Breath )” ซึ่งจัดโดย ‘โค้ชอ้อม’ – ทัศนีย์ จารุสมบัติ และ ‘โค้ชตอม’ – ทรงยศ จารุสมบัติ จาก Courage to Coach คู่แม่ลูกนักศึกษาปริญญาเอกสาขาสันติศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
.

กิจกรรมนี้มีที่มาจากงานเปิดตัวแคมเปญทุกปัญหาดีขึ้นได้ด้วยการฟัง “ฟังด้วยหู ดูด้วยใจ Conference” ในเดือนการฟังแห่งชาติ เมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายนที่ผ่านมา เพราะทำให้โค้ชทั้งสองได้โคจรมาพบกับคณะพระสงฆ์จากวัดสารอด พระสมุห์กัมปนาท สุขวฑฺฒโน ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสารอด และพระวีรวิชญ์ จิตฺตปญฺโญ เลขานุการวัดสารอด พระรุ่นใหม่ผู้ได้รับมอบหมายให้มาเรียนรู้ทักษะการฟังเพื่อนำกลับมาพัฒนาสังฆะของพระเณรและชุมชนญาติโยมภายในวัด เป็นจุดเริ่มต้นเล็ก ๆ ของเครือข่ายที่เชื่อมร้อยฆราวาสผู้มุ่งมั่นทำงานจัดกระบวนการเรียนรู้ และพระสงฆ์ผู้สนใจเรียนรู้ทักษะการฟังเพื่อการพัฒนาตนเองและชุมชน
.

เป็นเวลาเกือบ 4 ชั่วโมงเต็มที่กิจกรรม “เงี่ยโสต สดับเสียงทุกลมหายใจ ( Listen to the Breath )” ค่อย ๆ ดำเนินไป โดยเริ่มต้นง่าย ๆ ด้วยการ check in บอกความรู้สึกของผู้เข้าร่วมแต่ละคน และจุดประกายแรงบันดาลใจเบื้องต้นด้วยเรื่องราวการกลับมารับฟังกันและกันของคู่แม่ลูก ‘โค้ชอ้อมและโค้ชตอม’ โค้ชอ้อมเธอเปิดใจแลกเปลี่ยนว่ามีช่วงระยะเวลาที่ต้องห่างเหินจากลูกชายไปหลายปี เนื่องจากโค้ชตอม(ลูกชาย) ไปศึกษาต่อต่างประเทศ เป็นความทุกข์ใจของคนเป็นแม่ที่แบกรับความอึดอัดเพราะขาดการสื่อสารไป จนกระทั่งลูกชายกลับมาและเธอได้เริ่มต้นดูแลระยะห่างนั้นด้วย “การรับฟัง” ฟังเสียงลูกชายของเธอให้มากขึ้น.. และมากขึ้น
.

ด้วยประสบการณ์ตรงและความสนใจในหลักพุทธศาสนาเป็นทุนเดิม โค้ชอ้อมได้เชื่อมโยงถอดออกมาเป็นบทเรียนรู้ที่เธอและลูกชายนำมาแบ่งบัน คือ “ทักษะการฟังแบบ 5 เชื่อม” โดยใช้นิ้วมือทั้งห้าเป็นตัวแทนของการเชื่อมโยงทักษะการฟังและข้อธรรมเตือนใจ ได้แก่
1. นิ้วก้อย : เชื่อมใจ – เป็นตัวแทนของ ‘เมตตา’ เพื่อการตั้งใจฟัง ไม่ตัดสิน
2. นิ้วชี้ : เชื่อมคำพูด – เป็นตัวแทนของ ‘สติ’ เพื่อการฟังอย่างไม่แต่งเติมอคติ
3. นิ้วกลาง : เชื่อมความรู้สึก – เป็นตัวแทนของ ‘ปัญญา’ เพื่อการฟังให้เห็นเหตุแห่งทุกข์
4. นิ้วนาง : เชื่อมจิตร่วม – เป็นตัวแทนของ ‘กรุณา’ เพื่อการฟังอย่างเข้าใจ ช่วยเยียวยา ใช่เพื่อเอาชนะ
5. นิ้วโป้ง : เชื่อมข้อคิด – เป็นตัวแทนของ ‘อุเบกขา’ เพื่อการฟังที่เห็นทางออกด้วยใจสงบ
.

ตลอดบ่ายบรรยากาศระหว่างเรียนรู้เป็นไปอย่างสบาย ๆ มีการจับคู่ฝึกทักษะการฟัง เช่น การสบตาผู้พูดอย่างมีเมตตา, ฝึกฟังอย่างเดียวโดยไม่โต้ตอบ และสลับกันแลกเปลี่ยนบทบาทระหว่างผู้พูดและผู้ฟัง เพื่อเรียนรู้จากกันและกัน เวลาดำเนินไปจากช่วงเริ่มแรกที่แบ่งฝั่งกันนั่งระหว่างพระและญาติโยมชัดเจน กลายเป็นการนั่งล้อมวงกันระหว่างพระโยม ชวนแลกเปลี่ยนกันอย่างลึกซึ้งในฐานะมนุษย์..มนุษย์ที่มีหูสองข้างและใจหนึ่งดวงเช่นเดียวกัน

“ในตอนแรกเริ่มให้เราสังเกตด้วยแววตากันและกัน จากคนที่ลองเชื่อมครั้งแรก พอเรานั่งมองตาครั้งแรกมันยังไม่ผูกพันธ์ พอครั้งที่สามมันก็แปลกนะ ทำไมรู้สึกว่าเรารู้จักกันมากขึ้น กลายเป็นมิตรกันไปได้ เหมือนไว้เนื้อเชื่อใจพร้อมจะรู้จักต่อ ด้วยแววตาที่อ่อนโยนลง… วันนี้พี่จึงได้เรียนรู้ว่าการที่เราเป็นผู้ฟัง เราควรฟังด้วยจิตที่เมตตา ถ้ามีคนที่เขานำเรื่องทุกข์ร้อนใจมาเล่าให้เราฟัง เราก็ต้องพร้อมตั้งใจฟังเขา ด้วยใจเมตตา แล้วก็จับเนื้อหาหรือสิ่งที่เขาจะบอกกับเราให้ได้ แล้วเราก็ค่อยหาวิธี แนวทางแก้ไขให้เขา.. เหมือนกับว่าเราตั้งใจฟังเขาทั้งกายทั้งใจของเราก่อน ใส่ความเมตตาลงไปเยอะ ๆ แสดงออกว่าเราตั้งใจฟังจริง ๆ ผ่านท่าทางและแววตา ในขณะที่เขากำลังเล่าเรื่องทุกข์หรือสุข เราก็จะรับรู้แบ่งปันความทุกข์หรือมีปีติในสุขไปกับเขาด้วยได้” สุวรรณา ดิษยบุตร | ผู้มาปฏิบัติธรรมที่วัดสารอด
.

“ตอนแรกที่เราไปร่วมกิจกรรมเมื่อต้นเดือนที่งาน ‘ฟังด้วยหู ดูด้วยใจ’ เรานึกภาพของวัดสารอดมาโดยตลอด วัดสารอดเป็นที่พึ่งพิงของผู้มีศรัทธาในการปฏิบัติและเป็นสถานที่สำหรับผู้ไร้ที่พึ่งพิง คนที่มาในวัดสารอดนั้นมีหลากหลายมาก พอมีหลากหลายจึงเกิดความวุ่นวาย… แล้วทีนี้เราก็มองข้ามการฟังกันไป ทั้งพระทั้งโยมแย่งกันพูด แย่งกันบอก แย่งกันสอน… ในวันนี้อย่างน้อย ๆ ทั้งพระและโยมที่มาอบรมกัน จะได้รู้ว่าขั้นตอนการฟังที่ดี 1 2 3 4 นั้นเป็นอย่างไร แล้วการฟังที่ดีจะส่งผลต่อชีวิตเขาและกัลยาณมิตรคนรอบตัวเขาได้อย่างไรบ้าง
หลักธรรมคำสอน แต่สิ่งหนึ่งที่รู้สึกในฐานะที่เป็นมนุษย์ธรรมดา คือเราก็เองมีกิเลสเป็นของตัวเอง บางทีพอเราเป็นพระ เราก็อาจจะหลงลืมไปว่าเราต้องฟังบ้าง พอโยมพูดมา เราก็อยากจะบอก อยากจะสอนเขาแหละ ทั้ง ๆ ที่บางทีถ้าเรานั่งสังเกตดี ๆ คนเขาแค่อยากจะหาที่พึ่งพิงทางจิตใจ อยากได้แค่คนรับฟัง.. เราก็ได้เรียนรู้ข้างในของตัวเองไปด้วย และก็รู้สึกว่าการฟังนั้นเป็นสิ่งที่สำคัญในฐานะพระสงฆ์ด้วยเหมือนกัน”  พระวีรวิชญ์ จิตฺตปญฺโญ | เลขานุการวัดสารอด
.

“ที่วัดสารอด เป็นสำนักปฏิบัติธรรม.. ผู้ที่มาปฏิบัติธรรมก็เป็นมนุษย์คนหนึ่งนั่นแหละ บางท่านทุกข์มาก มีเรื่องราวความทุกข์ร้อนแตกต่างกันไป เราเองในฐานะที่เป็นพระ รวมถึงเป็นพระวิปัสสนาจารย์ ไม่ใช่เพียงแค่บอกหรือสอนว่าโยมไปทำอย่างนี้ 1 2 3 4  หรือไปตีกรอบว่าโยมจะต้องปฏิบัติแนวทางนี้ ๆ นะ ซึ่งที่วัดจะเป็นการปฏิบัติแนวอานาปานสติ การดูลมหายใจก็จริง แต่ว่าไม่ใช่ทุกคนที่จะอยู่กับลมหายใจได้ตลอด ฉะนั้นเราเองก็ต้องนำเรื่องของการฟังมาปรับใช้เพื่อเป็นที่พึ่งทางจิตใจในหลาย ๆ ส่วน
คิดว่าเริ่มด้วยกิจกรรมเล็ก ๆ ให้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการปฏิบัติธรรมของวัด อาจจะจัดกิจกรรมในทุกวันพระ หลังจากที่ได้ปฏิบัติธรรมตั้งแต่เช้า ก่อนจะแยกกัน โดยจับกลุ่มกันคุยกันว่าวันนี้ได้เรียนรู้อะไรบ้าง ล้อมวงแลกเปลี่ยนกัน เป็นพื้นที่ปลอดภัยเล็ก ๆ ที่เขาได้คุยกัน” พระสมุห์กัมปนาท สุขวฑฺฒโน | ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสารอด

“ส่วนมากคนเราถ้าคนมาพูดอะไรที่ไม่ดี พูดไร้สาระไปเรื่อย เราก็จะไม่อยากฟัง สาระของกิจกรรมนี้อาตมาว่าดีตรงที่ทำให้เราได้ฝึกรับฟังผู้อื่นบ้าง… แต่ก่อนเป็นโยมเราไม่ฟังคนอื่น พอตัวเองขึ้นมาเป็นพระได้รู้เลยว่าการที่คนเข้ามาพูดทุกเรื่องของเขา สุขบ้าง ทุกข์บ้าง ลูกบ้าง ครอบครัวบ้าง พูดเรื่อยเปื่อยบ้าง… บางทีเรารำคาญนะ แต่พอเราฟังเขา ฟังเขาแล้วก็ได้มีโอกาสพูดสิ่งที่ดี ให้เขามีสติขึ้นบ้างมันก็ดี..  ถ้าเราเองมีทักษะการฟังที่ดี เราก็อาจจะแบ่งเบาทุกข์นั้นจากเขาได้ บางคนเขาเพียงอยากจะระบายเรื่องที่เขาทุกข์มา เรื่องที่เขาไม่รู้จะพูดกับใคร จะคุยกับเพื่อนก็ไม่ฟัง จะคุยกับญาติพี่น้องก็ไม่รับฟัง เขาจึงมาพูดกับพระ… พระเราเองก็ได้โอกาสนี้ในการส่งต่อหลักธรรมคำสอน แต่สิ่งสำคัญคือเราต้องฟังเขาก่อน ฟังจริง ๆ ” พระคมสัน  ตปสีโล | เลขานุการเจ้าอาวาส
.

“ความเป็นพระก็เหมือนคนทั่วไปนั่นแหละ เพียงแค่เปลี่ยนสถานะจากการเข้ามาบวช ความเป็นมนุษย์คนหนึ่งซึ่งมีหู ทำหน้าที่ในการฟังเหมือนทุก ๆ คน บทบาทการฟังก็เหมือนกับทุกคน แต่ว่าบทบาทการฟังอย่างพระ คือการฟังอย่างมีสติ ฟังอย่างตั้งใจฟัง ฟังอย่างเข้าใจ ฟังอย่างลึกซึ้ง ถ้าฟังด้วยดีย่อมได้ปัญญา… สาวกทั้งหลายมีที่มาจากการได้ฟังคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งสิ้น สาวกก็ต้องอาศัยการฟัง ถ้ามุ่งหวังที่จะเข้าถึงความรู้ตื่นและเบิกบานในจิตใจ หรือเข้าถึงสัจจะความจริง การฟังถือว่าเป็นหนึ่งในนาถกรณธรรมหรือธรรมที่มีอุปการะต่อการบรรลุตามลำดับ
ในฐานะพระจึงสำคัญมากที่จะรู้จักการฟังอย่างตั้งใจ ฟังอย่างเข้าใจ ฟังอย่างลึกซึ้ง… ฟังอย่างตั้งใจอาจแสดงออกโดยท่าทางระหว่างการสื่อสารว่าตั้งใจฟังอยู่ เช่น สบตา พยักหน้าตาม ต่อมาเมื่อฟังอย่างเข้าใจ จึงสามารถสื่อสารอธิบายได้ว่าเข้าใจอย่างนี้ถูกต้อง สามารถชี้แจ้งได้เพราะความเข้าใจ และต่อมาเมื่อเข้าถึงการฟังอย่างลึกซึ้ง ซึ่งการเป็นพระควรเข้าถึงในระดับนี้ คือ การไม่ยินดี ไม่ยินร้าย ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ เมื่อได้ยินอะไรก็ตาม เพียงแค่อุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่เท่านั้น นี้เป็นหลักในการฟังของความเป็นพระแท้… การป้องกันปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชนสังคม เพื่อการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข ไม่ใช่แค่การพูดเท่านั้น การฟังก็จำเป็นและสำคัญ
สำหรับอาตมา อยากเริ่มต้นทำเรื่องการฟังภายในวัดก่อนเล็ก ๆ เริ่มกับคนที่อยู่กับเราก่อน ผ่านกลุ่มสามเณร พระสงฆ์ อุบาสก อุบาสิกา เมื่อวงของเราชัดและเห็นประโยชน์จากการฟังอย่างแท้จริงแล้ว จะเกิดการส่งต่อไปเอง พระเณรนี่แหละจะเป็นตัวอย่างในการรับฟังก่อน พระเณรที่ฟังกันและกันก็จะได้ประโยชน์ เราจะไม่ทะเลาะกัน บางทีเพราะไม่ฟังกันจึงทะเลาะกันเอง.. และอยากจะสร้างการรับรู้ทำให้ทุกคนได้เห็นคุณค่าความสำคัญของการฟัง จัดกิจกรรมการฟังแบบนี้เป็นประจำทุกเดือนไป อาจเป็นสัปดาห์แห่งการฟัง สร้างพื้นที่ปลอดภัยในการรับฟังกันในวัดเราก่อน เมื่อเราทำซ้ำ ๆ สุดท้ายผู้คนเหล่านี้จะส่งต่อการรับฟังให้คนในสังคมได้สัมผัสจริง ๆ ต่อไป ใช่เพียงทำกันเป็นอีเวนต์แค่ช่วงใดช่วงหนึ่ง” – พระครูสังฆกิจดิลก, ดร. เจ้าอาวาสวัดสารอด
.
เพื่อน ๆ สามารถรับชมวิดีโอบันทึกกิจกรรม “เงี่ยโสต สดับเสียงทุกลมหายใจ ( Listen to the Breath )”  ได้ที่ช่องทางยูทูปวัดสารอด ลิงก์ :  https://www.youtube.com/watch?v=NcIryaSXyMM