พวกเขาเนิร์ด น่ารัก ใจเย็น สามารถนั่งเงียบอยู่คนเดียวได้นานๆ แม้จะรวมกลุ่มกันก็นิ่งๆ เงียบๆ มีความสุข และมีภูมิคุ้มกันต่อความผิดหวัง พวกเขาคือ นักดูนก (Birder)

.

• เมื่ออยู่ในธรรมชาติเราตัดสิ่งที่เกินความจำเป็นออกไป เช่น แสง เสียง ความคิดที่ไม่จำเป็น
• เมื่อได้ใช้กล้องส่องนก ได้เห็นหน้าและกิริยาของมัน ไม่ต้องทำอะไรมากก็มีความสุข
• การดูนกเป็นเวลาที่อยู่ในธรรมชาติแบบ sink-in นกเป็น brand ambassador ของป่า
• ถ้ารู้สึกรัก ผูกพันกับธรรมชาติ รู้สึกจริงๆ ว่าขาดธรรมชาติไม่ได้ เราจะปกป้องและดูแลธรรมชาติ

.

.

ทำไมคุณหมอถึงชอบดูนก

         นกเป็นสิ่งมีชีวิตที่เราเข้าถึงได้ง่ายมาก ที่บ้าน ที่โรงพยาบาล ในป่าละเมาะข้างทาง ฯลฯ เราเห็นนกได้ทุกวัน รอบตัวของเรา ถ้าผมมีเวลาได้หยุด ไม่ต้องเข้าเวร ไม่เพลียมาก ผมจะเข้าพื้นที่สีเขียว ยิ่งถ้ามีโอกาสได้ดูนกกับเพื่อนๆ พี่ๆ เป็นกิจกรรมรวมกลุ่มหลายๆ คนก็ยิ่งสนุกมากขึ้นอีก

.

เมื่อเราเข้าไปอยู่ในธรรมชาติ เราตัดสิ่งที่เกินความจำเป็นออกไปเยอะมาก เช่น ไม่เจอแสงจากหน้าจอที่เกินความจำเป็น เสียงรบกวนน้อยลง หูของเราได้ยินเสียงลม เสียงใบไม้ เสียงน้ำ ซึ่งเป็นคลื่นความถี่ต่ำช่วยให้เราสงบตามธรรมชาติ คุณภาพอากาศก็ดีกว่า ได้กลิ่นดิน กลิ่นป่า ฯลฯ สิ่งเหล่านี้ดีกับร่างกายของเรา ความคิดของเราช้าลง สงบมากขึ้น ทุกคนสามารถรู้สึกได้ มีงานวิจัยเยอะมากที่สนับสนุนว่าทำไมเราจึงควรใช้เวลาในธรรมชาติ และร่างกายของเราต้องการป่ามากขนาดไหน

.

เวลาที่ได้ดูนกในป่า เป็นเวลาที่ผมได้อยู่ในธรรมชาติจริงๆ อยู่แบบ sink-in จริงๆ ก่อนหน้าที่จะหัดดูนก ผมก็ชอบธรรมชาติ ตอนเด็กๆ เคยไปภูหินร่องกล้ากับลุง เดินไปจนสุดทางแล้วก็เดินกลับ รู้ว่าเป็นพื้นที่ประวัติศาสตร์แล้วก็ไม่รู้อะไรอีกเลยแล้ว รู้สึกค้างๆ ไม่รู้จะยังไงต่อ จนกระทั่งรู้จักการดูนก นกทำให้รู้สึก enjoy นกเป็น brand ambassador ของป่า

.

.

ชุมชนชาวดูนก

ชาวดูนกเป็นคนน่ารักครับ (หัวเราะ) ในสายตาคนอื่น ชุมชนนี้ก็จะค่อนข้างเนิร์ดอยู่สัก หน่อย แต่ทุกคนใจดี เป็นชุมชนที่สนับสนุน และให้กำลังใจกัน ช่วงที่ผมหัดดูนกใหม่ๆ ก็อยากจะเห็นนกบางชนิด พี่ๆ ก็จะพยายามช่วย บอกลักษณะที่อยู่ บอกจุดสังเกต พาไปดู ฯลฯ ผมรู้สึกว่าชุมชนชาวดูนกเป็นพื้นที่ที่น่ารัก ผมเคยไปเยี่ยมเพื่อนที่หาดใหญ่ พอพี่คนหนึ่งรู้ เขาก็ติดต่อเพื่อนซึ่งอยู่ในพื้นที่ให้ช่วยพาผมไปดูนก นอกจากจะได้เจอนกใหม่ๆ ก็ได้เจอเพื่อนใหม่ๆ ด้วย

.

การไปดูนกไม่ได้แปลว่าเราจะเจอนก บางครั้งพวกเราขับรถไปตั้งไกลแต่แห้ว อาจจะฟ้าปิด หรือเพราะอะไรก็ไม่รู้แต่นกไม่ออกมา มันง่ายมากที่เราจะไม่เจอนก แต่ถึงอย่างไรการออกไปทุกครั้งก็มีเรื่องราว มีความสุข สนุก การไม่เจอนกไม่ได้แปลว่าล้มเหลว พี่คนหนึ่งทำเพจชื่อ แห้วเบิร์ดดิ้ง เต็มไปด้วยเรื่องราวในทริปดูนกแต่ไม่เจอนก แต่ความสุขและสนุกยังมีอยู่ครบถ้วน ผมว่าธรรมชาติหล่อหลอมให้ชาวดูนกเป็นคนน่ารัก ใจเย็น ผิดหวังได้ หัวเราะได้ เห็นด้านที่สวยงามได้

.

คุณหมอดูนกมานานเท่าไร ตั้งแต่วัยรุ่นเลยหรือเปล่า

ไม่ใช่ครับ ผมเป็นวัยรุ่นที่ไม่รู้เป้าหมายในชีวิต ไม่รู้ว่าอยากเรียนอะไร อยากทำอาชีพอะไร ทำให้ช่วงมัธยมปลายต้องไปคุยกับผู้ใหญ่หลายๆ คน ว่าเขาต้องทำอะไรบ้าง รับผิดชอบอะไร ในจำนวนนี้มีคุณป้าคนหนึ่งชื่อป้าช่อ เป็นแพทย์ที่ชอบดูนก สนใจสิ่งแวดล้อม และดูเป็นคนที่มีความสุข (พ.ญ.ช่อทิพย์ นาถสุภา พัฒนะศรี) ทำให้ผมเริ่มสนใจการเป็นแพทย์ พร้อมๆ กับสนใจเรื่องสิ่งแวดล้อม แต่ก็ไม่แน่ใจ จากนั้นก็ได้ถามหลวงลุงไพศาล (พระไพศาล วิสาโล) หลวงลุงบอกว่าให้ลองสังเกตตัวเองว่าทำอะไรได้ดี ชอบทำอะไร และสิ่งที่ตัวเราจะเป็นประโยชน์กับคนอื่นและโลกคืออะไร ต่อมาก็ตั้งเข็มที่จะสอบแพทย์ และพยายามเปิดโลกตัวเองให้กว้าง

.

มีจุดเปลี่ยน 2 ช่วงที่ทำให้สนใจธรรมชาติ เรื่องแรกคือ ได้ไปญี่ปุ่นหลังจบ ม.6 ก่อนหน้านั้นผมชอบเล่นเกม เล่นจริงจัง เพราะถือว่าเป็นเวลาพักผ่อนส่วนตัว ทริปญี่ปุ่นครั้งนั้นผมไปพื้นที่ในชนบท ได้เห็นธรรมชาติซึ่งมันสวยมาก เห็นวัฒนธรรมญี่ปุ่น มีจังหวะหนึ่งที่ผมรู้สึกขึ้นมาว่า “โลกยังมีอะไรอีกหลายอย่างที่นอกเหนือจากเกม เราน่าจะเอาเวลาที่เคยเล่นเกมไปลองทำอย่างอื่น” พอกลับมาก็ลบเกมทิ้ง

.

จุดเปลี่ยนที่สอง ตอนผมเรียนแพทย์ปี 2 มีงานเสวนา ‘คัดค้านการสร้างถนนคอนกรีตขึ้นพะเนินทุ่ง’ จำได้ว่าเป็นช่วงใกล้สอบแต่ผมอยากรู้ก็เลยไปฟัง สิ่งที่จำแม่นก็คือ การพูดของอาจารย์หม่อง (นายแพทย์รังสฤษฎ์ กาญจนะวณิชย์) อาจารย์บอกว่า ถ้าสิ่งมีชีวิตถูกชนด้วยความเร็ว 40 ก.ม./ช.ม. หรือ 60 ก.ม./ช.ม. เทียบเท่ากับการตกจากที่สูงกี่เมตร มันเป็นความรู้ทางฟิสิกส์ แต่ทำให้ผมเห็นภาพชัดมากขึ้นว่า ถนนในอุทยานมีความเกี่ยวข้อง-สัมพันธ์กับการใช้ความเร็วในการขับรถ ซึ่งมันจะส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังมิติไหนได้บ้าง ความปลอดภัยของสัตว์ป่า มลพิษ เสียง เป็นครั้งแรกที่ผมเก๊ตไอเดีย และเห็นว่ามีคนกลุ่มหนึ่งที่รักและพยายามที่จะปกป้องธรรมชาติ หลังจากครั้งนั้นจึงได้ไปอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ได้เห็นพื้นที่จริง เป็นทริปที่ผมประทับใจมาก เป็นครั้งแรกที่รู้สึกรักการอยู่ในธรรมชาติ รักธรรมชาติ

.

ความงามสร้างความรักและผูกพัน

ก่อนหน้านั้นผมเคยไปเที่ยวในป่าบ้าง แต่ไม่ได้รู้สึกอะไรมากนัก แต่ครั้งนั้นเป็นครั้งแรกที่ผมรู้สึกว่าธรรมชาติแสนดีและสวยงาม ผ่านอุโมงค์ต้นไม้ ดูผีเสื้อ นอนใต้ต้นไม้ ใช้กล้องสองตาส่องนก ได้เห็นหน้าและกิริยาของมัน อ๋อ.. มันน่ารักอย่างนี้ จริงๆ วันนั้นเราไม่ได้ทำอะไรมาก ไม่มีกิจกรรมพิเศษ แค่ใช้เวลาอยู่กับสิ่งตรงหน้า ไม่รีบ ได้สังเกตนกว่ามันกินอะไร อยู่บนต้นไม้แบบไหน ฯลฯ มันไม่ใช่แค่ย้ายตัวเองไปอยู่ในป่า แต่มีความเชื่อมโยงกันของตัวเรากับสิ่งมีชีวิตอื่นๆ แมลง ลิง ผีเสื้อ ต้นไม้ นก ฯลฯ

.

.

ผมคิดว่าเด็กๆ หรือวัยรุ่นอาจจะเคยเป็นแบบผมในอดีต คือเราก็ชอบธรรมชาตินะ แต่อยู่ตรงนั้นแล้วยังไงต่อ ไม่รู้ว่ามันเกี่ยวกับเราอย่างไร มันน่าสนใจอย่างไร บางคนเลยหาวิธีกินหมูกระทะในป่า หรือกินส้มตำพร้อมกับเอาเท้าแช่ลำธาร แต่คนที่ไม่ได้สนใจแบบนั้นก็เลยไม่ไป การดูนก ได้ลองทำความรู้จัก มันชื่ออะไร มันชอบกินอะไร ชอบต้นไม้แบบไหน ทำไมมันถึงทำแบบนั้น ฯลฯ ทำให้อยากรู้จักมากขึ้น มีแรงดึงดูด สนุกที่จะรู้ ทำความรู้จัก

.

คุณหมอคิดอย่างไรเรื่องการท่องเที่ยวกับการรบกวนสัตว์ป่า

ผมคิดว่าทุกการกระทำของเราส่งผลต่อธรรมชาติแน่นอน สิ่งที่ดีที่สุดคือการเป็นอยู่ของเราควรจะเกื้อกูลกับธรรมชาติ รบกวนให้น้อยที่สุด มีความคิดหนึ่งที่บอกว่า “ห้ามเข้าไปยุ่งกับธรรมชาติ เพื่อจะไม่ถูกรบกวน” และมีอีกความคิดหนึ่งที่ตั้งคำถามว่า “เราจะรักธรรมชาติได้ไหม ถ้าไม่เคยสัมผัสความสวยงามและคุณค่าของธรรมชาติมาก่อน” คล้ายกับว่า เราจะรักและดูแลเพื่อนคนนี้ไหม ถ้าเราไม่เคยทำความรู้จัก ไม่เคยรักและผูกพัน ผมว่าขอบเขตที่เหมาะสม คงต้องช่วยกันสื่อสารเรื่อยๆ

.

นักดูนกส่วนใหญ่พยายามสอนและบอกกฎ กติกาพื้นฐาน เพื่อไม่ให้ความสุขจากการดูนกกลายเป็นการคุกคามหรือเป็นอันตรายกับนก เช่น เราส่องดูในระยะไกล ถ้ารู้ว่าพื้นที่ตรงไหนมีนกกำลังกกไข่ หรือทำรัง เราจะไม่รบกวน ฯลฯ มีหลายสิ่งหลายอย่างที่เราต้องเคารพขอบเขตที่เหมาะสม เพื่อไม่ให้ความสุขของเรารบกวนหรือเป็นอันตรายต่อนก แต่ก็นั่นแหละ บางคนรู้ทั้งรู้ว่าแม่นกอยู่ในรัง รู้ว่ามันกำลังกกไข่ ก็ยังพยายามล่อให้แม่นกออกมา อยากจะเห็น อยากจะถ่ายรูป เคยมีเรื่องเศร้าที่นกหายากชนิดหนึ่ง เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ มันทำรังกกไข่ แล้วมีช่างภาพรู้ข่าว เขาอยากได้ภาพ อยากประกาศ ในที่สุดนกตัวนั้นก็ทิ้งรัง สุดท้ายพวกเราไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามันรอดหรือไม่

.

ถ้ามีนกสักชนิดที่น่ารัก ที่คนไทยน่าทำความรู้จัก คุณหมอจะแนะนำนกอะไร

มีนกชนิดหนึ่งที่คนไทยทุกคนสามารถพบเห็นได้ทั่วไป สีสวย เสียงเพราะ หน้าตาน่ารัก ครบเครื่องมากๆ เลย เพียงแค่มีต้นไม้มากพอเราก็จะได้ฟังเสียงของมัน นกตัวนั้นชื่อนกปรอดหัวโขน คนเหนือเรียกว่า ปิ๊ดจะลิว เพราะความน่ารักครบเครื่องของมัน มันจึงมักจะถูกจับมาเลี้ยงในกรง หรือเอาไปแข่งขัน รู้จักกันในชื่อนกกรงหัวจุก กฎหมายเดิมอนุญาตให้เพาะเลี้ยงและซื้อขายนกชนิดนี้ได้ แต่ห้ามจับในธรรมชาติ แต่เมื่อไม่นานมานี้ กฎหมายก็เปลี่ยน กลายเป็นอนุญาตให้จับนกปรอดหัวโขนในธรรมชาติไปขายได้ นี่เป็นเรื่องที่ผมอยากให้สังคมรับรู้ อาจเป็นไปได้ที่วันหนึ่งเสียงหนึ่งที่น่ารักในธรรมชาติก็จะหายไป ผมว่าเสียงที่มีความสุขน่าจะเป็นเสียงที่มาจากการเกาะบนต้นไม้ มากกว่าเสียงของผู้ที่อยู่ในกรง

.

ความจริงประเทศของเราเป็นหนึ่งในประเทศที่นักดูนกทั่วโลกอยากมา เพราะมีนกหลากหลายกว่าหนึ่งพันชนิด มีนกเฉพาะถิ่น ซึ่งมีเฉพาะประเทศไทยเท่านั้น และมีองค์ประกอบแวดล้อมอื่นๆ ที่เอื้อต่อการดูนก เช่น ไกด์พาดูนก บ้านเมืองปลอดภัย มีสิ่งอำนวยความสะดวกพอสมควร แต่ในภาพรวม พวกเราเห็นความสำคัญในเรื่องนี้น้อย ถ้าเรารัก เราเห็นคุณค่า เราก็จะปกป้องมากกว่านี้

.

อ่านเรื่องราวนี้จบ ขอเชิญชวนพวกเราบ่มเพาะความรักธรรมชาติในตัวของเรา ลองมองหาต้นไม้สักต้น การมีอยู่ของต้นไม้นี้เกี่ยวข้องกับตัวเราอย่างไร มีนกอยู่บนต้นไม้นั้นบ้างไหม หรือมีตัวอะไรอยู่ที่ต้นไม้นั้นบ้าง บางทีความสุขก็อยู่ตรงนั้นนั่นเอง

.

ขอเชิญใช้เวลากับบทเรียนย่อยออนไลน์ การสัมผัสธรรมชาติได้ที่ https://www.happinessisthailand.com/category/microlearning/nature/

.

…………………………………………..